Vajinal enfeksiyonlar; akıntı miktarında artış, akıntının renginde veya kokusunda değişiklik, kaşıntı, yanma ve batma gibi şikâyetlerle ortaya çıkabilen yaygın jinekolojik sorunlardır. Her yaşta görülebilmekle birlikte üreme çağında daha sık karşılaşılır.
Vajinal enfeksiyonlara bakteriler, mantarlar ve parazitler neden olabilir. Bununla birlikte her vajinal akıntı enfeksiyon anlamına gelmez. Normal vajinal akıntı ile enfeksiyona bağlı akıntının ayırt edilmesi, doğru tanı ve tedavi açısından önemlidir.
Bu yazıda vajinal enfeksiyon belirtileri, nedenleri, türleri, tanı yöntemleri, tedavi seçenekleri ve Ankara’da hangi sağlık kuruluşlarına başvurulabileceği ele alınmaktadır.
Vajinit, vajinada enfeksiyon veya inflamasyon gelişmesini ifade eder. Vajinal akıntıda artış, renk veya koku değişikliği, kaşıntı, yanma, batma ve cinsel ilişkide ağrı gibi belirtilerle ortaya çıkabilir. Vajinitin tedavisi, şikâyetlere neden olan etkene göre planlanır.
Vajinanın normal ve kişiye özgü bir salgısı vardır. Akıntının miktarı ve kıvamı; yaşa, adet döngüsüne, gebeliğe, hormonal değişikliklere ve cinsel aktiviteye bağlı olarak değişebilir. Kişinin alışık olduğu akıntıda belirgin miktar artışı, renk veya koku değişikliği olması; kaşıntı, yanma, batma ya da ilişkide ağrı gibi şikâyetlerin eşlik etmesi enfeksiyon açısından değerlendirme gerektirebilir.
Vajinal enfeksiyonlarda görülebilen başlıca belirtiler şunlardır:
Akıntıda artış: Günlük ped kullanma ihtiyacı oluşturacak veya dış giysiye ulaşacak kadar belirgin akıntı
Renk değişikliği: Sarı, yeşil veya gri renkli akıntı
Koku değişikliği: Rahatsız edici veya alışılmışın dışında koku
Kaşıntı: Vulva, küçük dudaklar veya vajina girişinde kaşıntı
Yanma ve batma: Vajinal bölgede veya idrar yaparken yanma
Cinsel ilişkide ağrı: İlişki sırasında yanma, hassasiyet veya ağrı
Vajinal enfeksiyonların büyük bir kısmı normal vajinal floranın dengesinin çeşitli sebeplerle bozulması nedeniyle oluşur. Bu sebepler ;
Vajinal mikrobiyota, vajinada doğal olarak bulunan mikroorganizmaların oluşturduğu dengeli ortamdır. Sağlıklı bir vajinal florada Lactobacillus türleri baskındır. Bu bakteriler vajinanın doğal asidik ortamının korunmasına yardımcı olarak zararlı mikroorganizmaların çoğalmasını sınırlar.
Antibiyotik kullanımı, hormonal değişiklikler, bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar ve bazı tahriş edici ürünler bu dengeyi bozabilir. Vajinal floranın bozulması bakteriyel vajinozis, vulvovajinal kandidiyazis ve diğer bazı vajinal enfeksiyonların gelişme riskini artırabilir.
En sık görülen vajinit türleri şunlardır:
Bakteriyel vajinozis (BV), vajinal mikrobiyotadaki Lactobacillus türlerinin azalması ve farklı bakterilerin çoğalması sonucu gelişen bir dengesizliktir. Üreme çağındaki kadınlarda en sık görülen vajinal enfeksiyon nedenlerinden biridir. En tipik belirtisi özellikle cinsel ilişki sonrasında daha belirgin hale gelebilen kötü kokulu, gri-beyaz renkli vajinal akıntıdır. Bazı hastalarda yanma ve tahriş görülebilirken, bazı kişilerde hiçbir belirti olmayabilir. Vajinal floranın bozulması, vajinal duş alışkanlığı, yeni veya birden fazla cinsel partner gibi faktörler BV gelişme riskini artırabilir.
Vulvovajinal kandidiyazis (VVK), Candida türlerinin aşırı çoğalması sonucu gelişen yaygın bir vajinal enfeksiyondur. En sık etken Candida albicans olmakla birlikte farklı Candida türleri de görülebilir.
En belirgin belirtiler yoğun vajinal kaşıntı, yanma, kızarıklık ve beyaz, koyu kıvamlı vajinal akıntıdır.
Kaşıntı özellikle labium minus ( küçük dudaklar ) ve introitus vajinada(vajinal giriş) yoğundur.Mekanik kaşımaya bağlı ödem ve tahriş görülebilir.Etiyoloji yani sebepleri arasında, bağışıklık sisteminin zayıflaması, kontrolsüz diabetes mellitus( şeker hastalığı) ,yakın zamanda geniş spektrumlu antibiyotik kullanımı,vajinal florayı etkileyen durumlar(ıslaklık nem artışı,yani deniz ,havuz, hamam sauna kullanımı),gebelik , menopoz gibi hormonal değişim durumları sayılabilir.
Trikomoniyazis, Trichomonas vaginalis adlı parazitin neden olduğu ve cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur. Kadınlarda sarı-yeşil renkli, köpüklü ve kötü kokulu akıntı ile birlikte vajinal yanma, kaşıntı ve idrar yaparken yanma görülebilir. Ancak bazı kişilerde hiçbir belirti olmayabilir.
Vajinal akıntı ve kaşıntı yalnızca bu üç enfeksiyona bağlı gelişmez. Klamidya, gonore, rahim ağzı enfeksiyonları, alerjik reaksiyonlar ve bazı dermatolojik hastalıklar da benzer belirtilere yol açabilir. Bu nedenle kesin tanı yalnızca belirtilere göre değil, muayene ve gerekli testlerle konulmalıdır.
Vajinal enfeksiyon tanısında hastanın şikâyetleri, belirtilerin süresi, kullanılan ilaçlar, gebelik durumu, cinsel öykü ve daha önce geçirilen enfeksiyonlar değerlendirilir. Ardından jinekolojik muayene yapılır. Gerekli durumlarda vajinal pH ölçümü, mikroskobik inceleme, kültür veya moleküler testlerden yararlanılır.
Akıntının rengi veya kokusu tek başına kesin tanı koymak için yeterli değildir. Benzer belirtiler farklı enfeksiyonlarda görülebildiği için tedavi mümkün olduğunca muayene ve uygun test sonuçlarına göre planlanmalıdır.
1 – AMSEL tanı kriterleri :4 kriterden en az 3 tanesinin pozitif olması
2- NUGENT tanı kriterleri:
Vajinal sekresyonların Gram boyama sonrası değerlendirilmesi esasına dayanır.Sistem Laktobasillerin sayısını vajinozis ile ilişkili bakteri türleri ile oranlayarak bir skala oluşturmaktadır.
3- SELF TEST KARTLARI:
Vajinal pH ölçümü ve amin düzeylerinin yüksekliği ile sonuç veren test kartları veya eldivenler hastanın kendi kendine değerlendirme yapmasına olanak sağlar.
4- PCR testi:
Moleküler anlamda özellikle Gardnerella vajinalis ve Atopobium vajinea nın tanısına dayalıdır.ancak pahalı bir yöntemdir.
Teşhiste kullanılan laboratuvar testleri ;
Vajinal enfeksiyon tedavisi, enfeksiyonun türüne, belirtilerin şiddetine, gebelik durumuna, önceki tedavilere ve enfeksiyonun tekrarlayıp tekrarlamadığına göre planlanır. Aynı belirti farklı nedenlerle ortaya çıkabildiği için muayene ve gerekli testler yapılmadan rastgele antibiyotik, mantar ilacı veya vajinal ürün kullanılmamalıdır.
Bakteriyel vajinozis genellikle ağızdan veya vajinal yolla kullanılan antibakteriyel ilaçlarla; vulvovajinal kandidiyazis mantar karşıtı ilaçlarla; trikomoniyazis ise uygun antimikrobiyal tedaviyle tedavi edilir. İlaç seçimi ve tedavi süresi hekim tarafından belirlenmelidir.
Trikomoniyaziste cinsel partnerlerin eş zamanlı olarak değerlendirilmesi ve tedavi edilmesi gerekir. Kandidiyaziste rutin partner tedavisi çoğunlukla önerilmez. Bakteriyel vajinoziste partner tedavisi ise her hastaya otomatik olarak uygulanmaz; tekrarlayan vakalarda güncel klinik değerlendirmeye göre ele alınabilir.
Tedavi süresince reçete edilen ilaçların önerilen süre boyunca kullanılması önemlidir. Şikâyetlerin erken azalması, enfeksiyonun tamamen geçtiği anlamına gelmeyebilir. Belirtiler devam ederse, kısa sürede tekrar ederse veya gebelik söz konusuysa yeniden doktor değerlendirmesi gerekir.
Tedavi Sırasında Nelere Dikkat Edilmelidir?
Tedavi sırasında vajinal duş yapılmaması, parfümlü intim ürünlerden ve tahrişe yol açan temizleyicilerden kaçınılması önerilir. Bölgenin kuru tutulması, hava alan iç çamaşırlarının tercih edilmesi ve doktorun önerdiği ilaçların düzenli kullanılması önemlidir.
Trikomoniyazis gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlarda hasta ve partnerlerin tedavisi tamamlanana kadar cinsel ilişkiye ara verilmesi veya doktorun önerdiği korunma yöntemlerinin uygulanması gerekir. Gebelikte, emzirme döneminde veya kronik hastalığı bulunan kişilerde ilaç seçimi mutlaka hekim tarafından yapılmalıdır.
Bazı vajinal enfeksiyonlar tedaviden sonra yeniden ortaya çıkabilir. Tekrarlayan şikâyetlerde öncelikle tanının doğrulanması gerekir. Çünkü kandidiyazis, bakteriyel vajinozis, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, alerjik reaksiyonlar ve vulvar deri hastalıkları benzer belirtilere yol açabilir.
Tekrarlayan enfeksiyonlarda yakın zamanda kullanılan antibiyotikler, kontrolsüz diyabet, gebelik, bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar, kullanılan genital ürünler ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyon riski değerlendirilir. Gerekli durumlarda kültür, tür tayini veya moleküler testlerden yararlanılır.
Sık tekrarlayan candida vajinitlerinde ,tedavi sonrası 3 veya 6 ay haftalık idame tedavisi, Borik asitli fitiller eklenmesi uygulanan tedavi seçeneklerindendir.
Sık tekrarlayan bakteriyel vajinit olgularında Metranidazol tedavisinin uzatılması (10-14 gün ) , tedaviye probiyotk fitillerin eklenmesi , condom kullanımının önerilmesi gibi yaklaşımlar yapılabilir.
Tüm bunlara rağmen sık nüks eden vajinit vakalarında ;
Ankara’da vajinal enfeksiyon belirtileri yaşayan kişiler, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı bulunan kamu hastanelerine, özel hastanelere, tıp merkezlerine veya özel muayenehanelere başvurabilir.
Özellikle kötü kokulu veya renkli akıntı, yoğun kaşıntı, idrar yaparken yanma, kasık ağrısı, ateş, gebelik ya da sık tekrarlayan enfeksiyon varlığında uzman değerlendirmesi geciktirilmemelidir. Tedavinin başarılı olabilmesi için enfeksiyon türünün muayene ve gerektiğinde laboratuvar testleriyle belirlenmesi önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Vajinal kaşıntı ve akıntı bazen geçici tahriş veya hormonal değişikliklere bağlı olarak azalabilir. Ancak belirtilerin mantar, bakteriyel vajinozis, trikomoniyazis veya başka bir nedenden kaynaklanıp kaynaklanmadığı yalnızca şikâyetlere bakılarak kesin olarak anlaşılamaz.
Kötü kokulu veya renkli akıntı, yoğun kaşıntı, idrar yaparken yanma, kasık ağrısı, ateş, gebelik ya da tekrarlayan şikâyetler varsa doktor değerlendirmesi gerekir. Özellikle cinsel yolla bulaşan enfeksiyon şüphesinde tedavi geciktirilmemelidir.
Vajinal enfeksiyonların tümü cinsel yolla bulaşmaz. Vulvovajinal kandidiyazis genellikle cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon kabul edilmez ve çoğu vakada partner tedavisi gerekmez. Bakteriyel vajinozis de klasik olarak cinsel yolla bulaşan enfeksiyon sınıfında değildir; ancak cinsel aktivite, yeni partner ve partner sayısı ile ilişkili olabilir.
Trikomoniyazis ise cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur. Yeniden bulaşmayı önlemek için hasta ile birlikte partner veya partnerlerin de değerlendirilmesi ve tedavi edilmesi gerekir.
Vajinal enfeksiyon şüphesinde yapılabilecek testler şunlardır:
Hangi testin gerekli olduğu hastanın şikâyetlerine, muayene bulgularına ve olası enfeksiyon türüne göre belirlenir.
Tam kan sayımı, tekrarlayan vajinitin temel veya rutin tanı testi değildir. Gerekirse hekim genel sağlık durumuna göre isteyebilir; fakat ana test gibi yazılmamalı.
Tedavi süresi enfeksiyonun türüne, kullanılan ilaca, belirtilerin şiddetine, gebelik durumuna ve enfeksiyonun tekrarlayıp tekrarlamadığına göre değişir. Bazı tedaviler tek doz veya birkaç gün sürerken bazıları 7–14 gün uygulanabilir. Tekrarlayan kandidiyazis veya bakteriyel vajinozis vakalarında birkaç ay süren koruyucu tedaviler gerekebilir.
Tedavi süresi hekim tarafından belirlenmeli ve belirtiler erken düzelse bile ilaçlar önerilen süre boyunca kullanılmalıdır.
Akıntıya kötü koku, sarı-yeşil veya gri renk, kanama, yoğun kaşıntı, yanma, idrar yaparken ağrı, cinsel ilişkide ağrı, kasık ağrısı ya da ateş eşlik ediyorsa doktor değerlendirmesi gerekir.
Gebelikte gelişen yeni akıntı, menopoz sonrasında kanlı akıntı, korunmasız ilişki sonrasında başlayan şikâyetler ve sık tekrarlayan enfeksiyonlar da geciktirilmeden değerlendirilmelidir.
Tekrarlayan vajinal enfeksiyonlar; altta yatan diyabet, bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar, yakın zamanda antibiyotik kullanımı, yanlış veya eksik tedavi, farklı mikroorganizmalar ve bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar nedeniyle gelişebilir. Sık tekrar eden şikâyetlerde aynı ilacı tekrar kullanmak yerine yeniden muayene olmak ve gerekirse ileri tetkik yaptırmak gerekir.
