Kadın sağlığı konusuna girmeden önce sağlık nedir, bunun tanımını yapmak istiyorum. DSÖ (Dünya Sağlık Örgütü) tanımına göre sağlık; bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir. Buna göre de kadın sağlığı denince kadının bedensel, ruhsal ve sosyal yönden iyilik halini anlamalıyız. Bu alanların her biri çok önemli ve aslında birbiriyle ilişkilidir. Bedensel anlamda sağlıksız bir insanın ruhsal ve sosyal anlamda sağlıklı olması beklenemeyeceği gibi, ruhsal ve sosyal anlamda sağlıksız bir insanın da bedensel olarak tam olarak sağlıklı olması beklenemez. Ben branşım gereği kadın sağlığının bedensel yönlerinden bahsedeceğim ama bunların ruhsal sağlıkla ilişkisini de vurgulamak isterim.
Kadın sağlığı değerlendirmelerinin yani kadın sağlığı check up uygulamalarının sıklığı ve kapsamı kadının yaşına, doğurganlık dönemine, genel sağlık durumuna, yaşam tarzına ve ilave risklerine göre değişir.
Kadın sağlığı check up, bir kadının yaşına ve risk faktörlerine göre belirli muayene, görüntüleme yöntemleri (ultrasonografi, mamografi vb.) ve laboratuvar yöntemlerini (kan testleri, PAP smear, kültür, PCR, HPV DNA) içeren bir sağlık kontrolüdür.
Sağlığın her alanında erken teşhis ve tedavi çok önemlidir. Çünkü pek çok hastalık ve kanser belirti verdiği aşamada ilerlemiş olmakta ve tedavisi zorlaşmaktadır. Üreme fonksiyonu gibi karmaşık ve önemli bir fonksiyonun en büyük kısmını yürüten kadın bedeni de çok komplike bir yapıya sahiptir. Üreme organları ve hormonların birbiriyle ve tüm vücut fonksiyonları ile bağlantısı düşünüldüğünde, bir hastalık belirtisi veya fonksiyon kaybı yaşanmadan önce erken teşhis ve önleyici tedbirlerin önemi yani kadın sağlığı check up uygulamalarının önemi daha iyi anlaşılacaktır.
Kadın sağlığı check up uygulamaları, reprodüktif çağa yani üreme çağına girmiş tüm kadınlara yaşam boyu düzenli aralıklarla önerilir. Bir başka deyişle, ergenlik çağından itibaren yaşam boyu devam etmelidir.
Jinekolojik muayene ve gerekli durumlarda ultrasonografi ile dış ve iç genital organlar değerlendirilir. Herhangi bir sorun saptanır ise ilave tetkikler planlanır (mikrobiyolojik testler, kültür ve PCR testleri, HPV DNA testi, pelvik MR veya tomografi vb.).
Rahim ağzı kanseri taramasında uygulanacak testler ve tarama aralıkları yaşa, risk faktörlerine ve güncel kılavuzlara göre belirlenir. Türkiye’deki ulusal tarama programında 30-65 yaş arasındaki kadınlara 5 yılda bir HPV DNA testi uygulanır. Uluslararası kılavuzlarda ise 21-29 yaş arasında 3 yılda bir PAP smear testi, 30-65 yaş arasında 5 yılda bir HPV DNA testi önerilmektedir. Gerekli durumlarda HPV DNA testi ve PAP smear testi birlikte co-test olarak uygulanabilir. Ancak doktor muayene esnasında gerekli görürse bu testlerin zamanlaması ve sıklığını kişiye göre değiştirebilir.
Kadın sağlığı taramalarının önemli bir parçası da meme kontrolleridir. İlave risk faktörü olmayan kadınlarda 40 yaş sonrasında rutin meme kontrolleri başlatılmalıdır. Meme kontrolünde elle muayene, mamografi ve gerekli durumlarda meme ultrasonografisi uygulanabilir. Türkiye’deki ulusal tarama programında 40-69 yaş arasındaki kadınlara 2 yılda bir mamografi önerilmektedir. Meme ultrasonografisi ise gerekli durumlarda mamografiye ek olarak uygulanabilir. 40 yaş öncesinde veya yüksek riskli kadınlarda tarama yöntemleri ve sıklığı doktor değerlendirmesine göre belirlenmelidir.
Kadın sağlığı check up programı kapsamında, kadına özel muayene, test ve taramalar dışında ve en az onlar kadar önemli bir değerlendirme de genel sağlık taramalarıdır. Kadının yaşına ve ilave risk faktörlerine göre değişen sağlık taramaları yapılmalıdır. Genel sağlık değerlendirmesi; gerekli görülen kan testleri, vitamin ve mineral seviyeleri ölçümü, kan şekeri ve kan yağları ölçümü, obezite veya kronik hastalık gibi risklerin erken dönemde saptanmasını kapsar.
Kadın sağlığı check up kapsamında yılda bir genel değerlendirme yapılabilir. Ancak check up programının kapsamı ve uygulanacak testlerin sıklığı yaşa, ilave risk faktörlerine, genel sağlık durumuna ve kişiye özel durumlara göre değişir. Risk faktörlerine göre daha sık da yapılabilir.
Rutin check up uygulamasında;
Bunlar kesin kural olmayıp sizi takip eden doktorunuzun muayene bulguları ve saptadığı risk faktörlerine göre size özel modifiye edilebilir.
Jinekolojik muayene ve testlerin alınması genellikle kısa sürer. Ancak sonuçların raporlanması ve son değerlendirme 3 ila 7 gün sürebilir. Bu süre check up yapılan merkezin yoğunluğuna ve çalışılan laboratuvara göre de değişebilir.
Mümkünse adet dönemi sonrasında yapılması daha uygundur.
Evet, PAP smear testi tarama süresi dolmuşsa check up programı sırasında yapılır.
HPV DNA testi kadın sağlığı check up kapsamında yapılabilir. Ancak her yıl yapılması gerekli değildir. Tarama programı kapsamında zamanı geldiğinde veya doktor gerekli gördüğünde uygulanabilir.
İlave risk faktörü yoksa yılda bir genel sağlık değerlendirmesi yeterli olabilir. Ancak uygulanacak testlerin sıklığı yaşa, sağlık durumuna ve tarama programına göre değişir.
